Қазақстанда есту және сөйлеу қабілеті бұзылған азаматтардың құқықтарын заң жүзінде қорғау және олардың қоғамдық өмірге толыққанды араласуын қамтамасыз ету мақсатында маңызды бастама көтерілді.
«Respublica» партиясы «ым-ишара тілінің» мәртебесін заң жүзінде бекітуді және оны ақпарат алмасудың негізгі құралы ретінде ресми тануды ұсынды. Депутаттар әзірлеген тиісті заңнамалық түзетулер Сенаттың қарауына жолданды.
Тұтас отандық заңнамада ым-ишара ұғымының нақты анықтамасы мен құқықтық негізінің болмауы салдарынан ерекше қажеттілігі бар азаматтар ақпарат алуда және күнделікті өмірде үлкен кедергілерге тап болуда. Мәжіліс депутаты Екатерина Смолякованың мәлімдеуінше, бүгінде елімізде есту және сөйлеу қабілеті бұзылған 30 000-нан астам азамат тұрады, ал олардың отбасы мүшелерін қосқанда бұл мәселе 100 000-нан астам отандасымыздың өміріне тікелей әсер етуде.
Әлеуметтік кодекске енгізілетін түзетулер
Депутаттар қордаланған мәселелерді жүйелі шешу үшін заңнамалық базаны жаңартуды құп көріп отыр.
«Біз Әлеуметтік кодекске «ым тілі» ұғымын ресми түрде енгізуді және оны есту қабілеті бұзылған азаматтар үшін негізгі қарым-қатынас құралы ретінде тануды көздейтін түзетулерді ұсындық. Бұл – саңырау азаматтардың құқықтарын қорғау мен олардың қоғамға толыққанды араласуына бағытталған маңызды қадам», – деді Екатерина Смолякова фракция отырысында.
Бұл ретте депутаттар білім беру мекемелеріндегі кейбір келеңсіздіктерді де ашып айтты. Ата-аналардың шағымына сүйенсек, кейбір ұйымдарда балаларға ым тілін қолдануға тыйым салынып, тек дактильді (саусақ әліпбиі) қарым-қатынас талап етіледі. Мұндай шектеулер балалардың сабақты толық қабылдауына, сұрақ қойып, жауап беруіне кері әсерін тигізуде.
Білім беру және кадр тапшылығы мәселелері
Ерекше қажеттілігі бар жастардың жоғары білімге қолжетімділігі мен маман тапшылығы басты назарда тұр. Бүгінде психологиялық-медициналық-педагогикалық консультацияларда (ПМПК) есту қабілеті бұзылған 4 576 бала тіркелген. Салалық көрсеткіштер мен өзекті түйткілдер:
— Елде 30 мыңнан астам мүмкіндігі шектеулі азамат болса да, 2025 жылы жоғары оқу орындарында олардың тек 180-і ғана білім алған.
— Еліміздегі колледждер мен арнайы мекемелерде тиісті халықаралық немесе мемлекеттік сертификаты бар небәрі 24 білікті сурдоаудармашы жұмыс істейді. Бул көрсеткіш өңірлердің сұранысын мүлдем өтей алмайды.
Құқық қорғау, тұрғын үй және медициналық қолдау
Депутат Екатерина Смолякова Ішкі істер министрлігі мен Еңбек министрлігіне қарата бірнеше өзекті сауалдар жолдады:
Қылмыстық істерде былтыр 65 мың қылмыс тіркелген есту және сөйлеу қабілеті бұзылған азаматтар жәбірленуші, куәгер немесе күдікті ретінде қатысқанда, олардың конституциялық құқықтарын қорғайтын білікті сурдоаудармашылармен қамтамасыз ету тетігі әлі де толық реттелмеген.
III топтағы мүгедектігі бар есту және сөйлеу қабілеті бұзылған азаматтар тұрақты жұмысқа тұру қиындығынан табыс таба алмайды, бірақ заңнамалық тұрғыдан әлеуметтік баспана алу кезегі мен мүмкіндігінен қағылып жатады.
Операциядан кейін есту мен сөйлеу қабілеті бірден толық қалпына келмейді. Алайда, осындай ем алған азаматтар кейін мемлекеттік қолдау шараларынан, атап айтқанда жылына берілетін 60 сағат сурдоаударма қызметі мен арнайы техникалық құралдардан айырылып қалуда.
Депутаттар бұл түйткілдердің жылдар бойы жинақталып қордаланғанын алға тартып, Оқу-ағарту, Ішкі істер және Еңбек министрліктерінен жай ғана есеп беруді емес, мәселені шешудің нақты бағдарламалары мен тиімді қолдау тетіктерін әзірлеуді талап етті.
Алматыда «AFM AI Hackathon 2026» қаржылық қылмыстарға қарсы технологиялар жарысы өтеді — jananews.kz
