Қазақстан Республикасының Конституциялық соты Алматы қаласы әкімдігінің «Шымбұлақ» шатқалына көлік құралдарының кіруіне шектеу қою туралы шешімін Конституцияға сәйкес келмейді деп таныды.
Тексеру қорытындысы бойынша заң заңдылықтарын сақтай отырып, экологиялық мүдделер мен азаматтардың еркін жүріп-тұру құқықтары арасындағы әділ теңгерімді қамтамасыз ету қажеттілігіне ерекше назар аударылды. Бұл тарихи шешім еліміздегі креативті құқықтық индустрия мен жергілікті атқарушы органдардың құзыреттілік шекарасын заң тұрғысынан қайта айқындап берген маңызды оқиғаға айналды.
Тұрғынның өтініші және әкімдік қаулысындағы құзыреттілік қайшылығы
Конституциялық соттың тексеру жүргізуіне Іле Алатауы ұлттық табиғи паркінің құрамына кіретін, бірақ әкімшілік-аумақтық жағынан Алматы қаласының шегінде орналасқан «Тұйықсу» шатқалында тұратын азаматтың шағымы негіз болды. Іс материалдарына сәйкес, аталған шатқал тұрғындары өз үйлеріне тек қана «Медеу» өңірлік табиғи паркі арқылы өтетін Медеу-Шымбұлақ автомобиль жолымен жете алады. Алайда «Тұйықсу» шатқалына баратын баламалы асфальт жолдың болмауы қозғалысты қиындатқан. Өтініш берушінің пікірінше, әкімдік қаулысы жергілікті жағдайдың ерекшелігін ескермей, тұрғындардың өз үйіне жетуін және еркін жүріп-тұру құқығын заңсыз шектеп қойған.
Сот дау айтылып отырған Алматы қаласы әкімдігінің 2016 жылғы 8 сәуірдегі № 2/122 қаулысының 1-тармағын, яғни электр қозғалтқышы бар көліктерден (электромобиль) басқа техниканың кіруіне тыйым салу ережесін қарастырды. Тексеру барысында ең басты заң бұзушылық анықталды: мұндай шектеу қаулысын қабылдау Алматы қаласы әкімдігінің тікелей өкілеттігіне жатпайтыны белгілі болды. Экологиялық кодекске сәйкес, ерекше қорғалатын аумақтарға көлік құралдарының кіруін шектеу және тиісті нормативтік құқықтық актіні шығару құзыреті тек қана жергілікті өкілді органның, яғни қалалық мәслихаттың еншісінде.
Құқықтық теңгерім: Экологиялық мүдде азаматтарға ауыртпалық түсірмеуі тиіс
Конституциялық сот өзiнiң қорытынды шешiмiнде мемлекет құқықтық шектеулердi белгiлеу барысында жария мүдделер мен азаматтардың бостандығы арасында әдiл теңгерiмдi сақтауы қажеттігін мәлімдеді. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардағы экологиялық талаптар мен тыйымдар, егер бұл адамның өмiр сүруі мен денсаулығы үшiн қолайлы қоршаған ортаны қорғауға бағытталса, заңды деп танылуы мүмкін. Алайда, мұндай шектеулер қатаң түрде заң шеңберінде және мемлекеттік органдардың нақты құзыреті шегінде ғана белгіленуі тиіс.
Сот атап өткендей, «Жол жүрісі туралы» Заңның 17-бабына сәйкес атқарушы органдардың (әкімдіктің) жол белгілері мен таңбалары арқылы қаланың жекелеген аумақтарында жол жүрісін ұйымдастырудың арнайы аймақтарын белгілеуге құқығы бар. Дегенмен, мұндай экологиялық қауіпсіздік мақсаты алға қойылғанның өзінде, енгізілетін шаралар сол аумақта тұратын азаматтардың заңды мүдделерін ескеруге және олардың күнделікті өміріне шамадан тыс ауыртпалық түсірмеуге тиіс.
«Шымбұлақ» шатқалына көлік құралдарының кіруіне шектеу қою конституциялық емес деп танылды. Шектеу енгізу құзыреті жергілікті өкілді органға — Мәслихатқа тиесілі. Шектеулер тұрғындардың мүддесін ескеруі және шамадан тыс болмауы тиіс.
Конституциялық соттың бұл шешімі ерекше қорғалатын табиғи аумақтардағы экологиялық тұрақтылықты сақтаумен қатар, азаматтардың Конституция кепілдік берген негізгі құқықтары мен бостандықтарының бұзылмауын қамтамасыз ететін маңызды құқықтық прецедентке айналды. Конституциялық соттың қаулысының толық мәтінімен сілтеме бойынша танысуға болады.
Жамбыл облысында 2,7 мың гектар жерді сумен қамтитын ұңғымалар іске қосылды — jananews.kz
