Қазақстандағы электронды сауда нарығы соңғы жылдары қарқынды өсіп, 3,2 триллион теңгеге жетті. Бұл салада 738 мыңға жуық адам жұмыс істеп, өз отбасын асырауда.
Алайда, осындай серпінді өсімге қарамастан, отандық кәсіпкерлер сатылым көлемінің азаюы, экспорт пен импорттағы әкімшілік кедергілер, халықаралық маркетплейстердегі жосықсыз бәсеке мен салық жүктемесінің артуы сияқты бірнеше күрделі мәселелерге тап болды. Бүгін ҚР Парламенті Мәжілісінде «Respublica» фракциясының депутаттары аталған түйткілдерді ресми түрде көтеріп, электронды коммерцияға салынатын салықты жеңілдетуді, экспорттағы заңсыз кедергілерді жоюды және логистикалық инфрақұрылымды дамытуды талап етті. Депутаттар мен сала сарапшыларының пікірінше, нарықта тәртіп орнату үшін қабылданып жатқан кейбір асығыс шешімдер көлеңкелі экономикаға емес, керісінше адал жұмыс істейтін отандық бизнеске соққы болып тиюде.
Қосарланған ҚҚС кедергісі және инфрақұрылымның дайын еместігі
Мәжіліс депутаты Айтуар Қошмамбетов Ресейге тауар экспорттау кезіндегі қосарланған қосылған құн салығы (ҚҚС) біздің кәсіпкерлердің сыртқы нарыққа шығуына үлкен тұсау болып отырғанын мәлімдеді. Салдарынан қазақстандық сатушы салықты екі рет төлеуге мәжбүр, бұл отандық өнімнің құнын ресейлік тауарлармен салыстырғанда 22 %-дан 38 %-ға дейін қымбаттатып жібереді. Сонымен қатар, заңды импорт талаптарына қажетті инфрақұрылым әлі дайын емес. Айлық айналымы небәрі 300 мың теңге болатын шағын кәсіпкердің арнайы брокер жалдап, тауарын кедендік рәсімдеуден өткізуге қаржылық шамасы жетпейді. Бұған қоса, маркетплейстермен жұмыс істеуге арналған NTIN жүйесі де жиі істен шығып, тұрақсыз жұмыс істеуде.
Ірі шетелдік платформалар нарықтағы басым мүмкіндіктерін пайдаланып, қазақстандық сатушыларға небәрі 0-ден 5 %-ға дейін ғана жеңілдік берсе, ресейлік селлерлерге 25-тен 30 %-ға дейін жеңілдік ұсынып, кемсітушілікке жол беруде. Сауда және интеграция министрлігі ішкі сауданы дамыту департаментінің директоры Аңсар Оразалиев бұл мәселеде мемлекет пен кәсіпкер арасында тепе-теңдік қажет екенін айтты. Бүгінде онлайн сауданың бөлшек саудадағы жалпы үлесі 14,3 пайызға жеткен. Қазіргі уақытта ЕАЭО және Түркі мемлекеттері ұйымы аясында электронды сауда ережелерін реттейтін бірқатар келісімдер пысықталуда.
Селлерлердің ұсынысы және нарықтың болашақ қаупі
Селлерлер қауымдастығының негізін қалаушы Артем Бухонин барлық заң талаптарын орындап, салық төлеп отырған адал кәсіпкерлерге ешқандай жеңілдік жасалмайтынына қынжылыс білдірді. Ірі халықаралық платформалар түрлі жеңілдіктердің арқасында ҚҚС пен корпоративтік табыс салығынан босатылған, ал қарапайым микрокәсіпкердің иығына түсетін салық жүгі ауыр. Бұл жағдай селлерлерді бизнесін өзге елдерге көшіруге итермелеуде. Осыған байланысты Селлерлер қауымдастығы тауар экспорттау және ішкі нарықты қорғау бойынша бірнеше нақты реформаларды ұсынды:
— Міндетті заңды импорт талаптарын уақытша кейінге қалдыру және кәсіпкерлерді оқыту үшін алты айлық өтпелі кезең енгізу;
— Салмағы 50 келіге дейінгі шағын тауар партиялары үшін брокерсіз жеңілдетілген микроимпорт режимін қалыптастыру;
— Қырғызстан тәжірибесіне ұқсас маркетплейстерге арналған арнайы салық режимін енгізу, бұл модель бойынша кәсіпкерлер ашық айналымнан 2 % көлемінде ғана салық төлейді;
— Сатушыларды ұлттық белгісі бойынша кемсітуге заң жүзінде қатаң тыйым салу;
— Импорттық өнімдерді сатып алуға арналған «Даму» қорының жеңілдетілген қаржыландыру бағдарламаларын қайта іске қосу.
Депутаттардың мәлімдеуінше, егер алдағы алты ай ішінде бұл жүйелі шаралар шұғыл қабылданбаса, 2030 жылға қарай әлеуеті 7,7 триллион теңгеге жететін және 250 мың жаңа жұмыс орнын ашатын үлкен нарықтың орнына, отандық экономика 1,5 триллион теңгесінен айырылып, шамамен 90 мың адам жұмыссыз қалуы мүмкін.
Елімізде пойыздарды жаппай интернетпен қамтудың негізгі кезеңі басталды — jananews.kz
