Таяу Шығыстағы көпжылдық геосаяси текетіресті түбегейлі өзгертіп, жаһандық қауіпсіздік жүйесіне жаңа серпін беретін тарихи құжаттың мәтіні жарияланды.
АҚШ әкімшілігінің жоғары лауазымды шенеунігі белгілі америкалық NBC News телеарнасына АҚШ пен Иран Ислам Республикасы арасындағы өзара түсіністік туралы ресми меморандумның толық мәтінін ұсынды. Вашингтондағы Kazinform агенттігінің арнайы тілшісі хабарлағандай, мазмұны өте салмақты құжат 14 негізгі тармақтан тұрады. Бұл келісім Парсы шығанағындағы әскери блокаданы жою, ядролық бағдарламаны реттеу және Иран экономикасын қайта құру сияқты стратегиялық міндеттерді қамтиды.
Меморандумның 14 негізгі тармағы
Жарияланған ресми ақпаратқа сәйкес, Вашингтон мен Тегеран арасындағы уағдаластықтың құрылымы келесі заңдық және әскери-саяси міндеттемелерге негізделген:
-
АҚШ, Иран және олардың аймақтағы одақтастары Ливанды қоса алғанда, барлық соғыс қимылдарын дереу және түпкілікті тоқтатады. Тараптар бір-біріне қарсы күш қолдану қаупінен бас тартып, Ливанның егемендігін құрметтеуге міндеттенеді.
-
Екі мемлекет бір-бірінің аумақтық тұтастығын мойындап, ішкі саяси істеріне араласпауға кепілдік береді.
-
Тараптар алдағы ең көбі 60 күн ішінде қорытынды ресми келісімшартқа қол қою үшін келіссөздер жүргізеді.
-
АҚШ меморандум бекітілген соң Иранның әскери-теңіз блокадасын шешуді бастап, 30 күн ішінде оны толық аяқтайды. Сондай-ақ, соңғы келісімнен кейін 30 күнде АҚШ өз әскерін Иранмен шекаралас аймақтардан толық шығарады.
-
Иран Парсы шығанағынан Оман теңізіне қарай коммерциялық кемелердің еркін өтуін қамтамасыз етеді. 30 күнде теңіз акваториясын минасыздандыру аяқталады. Иран бұғазды басқару ісі бойынша Оман Сұлтандығымен диалог бастайды.
-
АҚШ аймақтық серіктестерімен бірлесіп, Иран экономикасын дамыту үшін кемінде 300 миллиард долларға бағаланатын ауқымды жоспар әзірлеуге міндеттенеді.
-
Вашингтон Иранға қарсы бағытталған барлық біржақты санкцияларды, сондай-ақ БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі мен МАГАТЭ-нің шектеу қарарларын түпкілікті жою міндетін мойнына алады.
-
Иран ядролық қаруды ешқашан сатып алмайтынын және дамытпайтынын ресми растайды. Байытылған материалдарды сақтау мәселесі МАГАТЭ тексеруі арқылы, жерасты сұйылту әдістемесімен реттеледі.
-
Түпкілікті келісімге дейін Иран ядролық бағдарламасының қазіргі деңгейін өзгертпейді, ал АҚШ өңірге қосымша әскери күштер орналастырмайды.
-
АҚШ Қазынашылық министрлігі Иранның шикі мұнайы мен мұнай өнімдерін экспорттауға, сондай-ақ онымен байланысты банк, сақтандыру және көлік қызметтеріне қойылған шектеулерді дереу алып тастайды.
-
Иран өзінің шетелдегі мұздатылған барлық қаржылық қорлары мен активтеріне толық қол жеткізеді. АҚШ бұл қаражатты босату үшін барлық қажетті рұқсаттар мен лицензияларды береді.
-
Меморандум шарттарының болашақта бұлжытпай орындалуын қадағалау мақсатында арнайы бірлескен іске асыру тетігі (комитет) құрылады.
-
Құжаттың ең маңызды 1, 4, 5, 10 және 11-тармақтарын орындау басталған сәтте, тараптар қалған мәселелерді шешу үшін Қорытынды келісім бойынша келіссөздерді ресми бастайды.
-
Екіжақты жасалатын Қорытынды келісім БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің халықаралық міндетті қарарымен ресми бекітіледі.
Халықаралық келісімнің негізгі параметрлері
Вашингтон мен Тегеран арасындағы бұл күтпеген әрі ауқымды ымыраға келу үрдісі жаһандық мұнай нарығындағы баға тұрақтылығына оң әсер етіп, Таяу Шығыс аймағындағы ұзақ жылдарға созылған әскери-саяси дағдарысты бейбіт жолмен шешудің заманауи үлгісіне айналмақ.
Иран мен АҚШ арасында бейбітшілік келісімге қол қойылады — jananews.kz
