Еліміздің бас символы мен бренді саналатын әйгілі қазақстандық апорт сұрпын сақтап қалу, ғылыми негізде қайта жаңғырту және оның өндірістік көлемін арттыру бағытында стратегиялық жоба іске асырылуда.
ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің баспасөз қызметі мәлімдегендей, Мемлекет басшысының тікелей тапсырмасы аясында министрлік ҚР Президенті Іс басқармасымен бірлесіп, Апорт алма бақтарын қайта жаңғырту жөніндегі арнайы Жол картасын жүзеге асыруда. Бұл кешенді бағдарлама аясында 2027 жылға дейін бірегей алма сұрпының жаңа екпелерінің аумағы тағы 100 гектарға ұлғайып, бақтардың жалпы көлемі 110 гектарға жеткізілмек.
Ғылыми зерттеулер, ДНҚ-профильдеу және вируссыз көшеттер
Апорт сұрпын кең ауқымда қайта түлетуге отандық ғалымдардың көпжылдық іргелі зерттеулері мықты негіз қалады. 2006–2011 жылдар аралығында Қазақ жеміс және жүзім шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының мамандары Ж. Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантині ғылыми-зерттеу институтымен бірлесіп, Сиверс жабайы алмасы мен Апорт сұрпын зерттеу бойынша ауқымды экспедициялық жұмыстар жүргізді.
Ғылыми-практикалық жұмыстардың басты кезеңдері:
Жоңғар Алатауы мен Іле Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи парктерінің аумағындағы жабайы алма ағаштарының популяцияларынан 30 түрлі құнды үлгі іріктелді;
Іріктеліп алынған Апорт клондарынан зертханалық жағдайда вирустық және бактериялық аурулардан толық таза, сау көшеттер алынды;
Молекулалық талдау негізінде ғалымдар ДНҚ-профильдері сәйкес келетін 11 сұрып-телітуші комбинациясын нақты анықтап, болашақ бақтардың негізін қалады. Сондай-ақ, Сиверс алмасының бактериялық күйік пен қотыр ауруына табиғи төзімділік гендері бар ерекше формалары табылды;
Осы көшеттерден 2015 жылы Помологиялық бақта 5 гектар аумақта тәжірибелік бақ отырғызылып, ол 2022 жылы алғашқы өнімін берді. Ал 2025 жылы Институттың Талғар өңірлік филиалында тағы 10 гектар аумақта жаңа бақ бой көтерді.
Халықаралық танымалдылық және БҰҰ (ФАО) бастамасы
Қазақстандық алманың мәртебесі мен оның биологиялық бірегейлігі халықаралық деңгейде жоғары бағаланып жатыр. «Апорт» отандық бренді БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО) беделді «Бір мемлекет – бір басым дақыл» халықаралық бастамасы аясында Қазақстан Республикасының басты басым дақылы ретінде ресми түрде тіркеліп, әлемдік деңгейде ұсынылды.
Қазіргі уақытта отандық биологтар мен селекционер мамандар алдағы 100 гектар жерге алма ағаштарын жаппай отырғызуға қажетті жоғары сапалы, ауруларға төзімді көшет материалдарын дайындау үстінде. Бұл реформа Алматы өңірінің бұрынғы бағбандық даңқын қайта тірілтуге зор мүмкіндік береді.
