Жаһандық энергетикалық нарықты заңды реттеу, шикізат теңгерімін сақтау және геосаяси факторлардың негізінде баға белгілеу тетіктерін қалыптастыру шаралары әлемдік экономиканың басты назарында тұр.
Әлемдік нарықта мұнай бағасы біртіндеп арзандауда. Мұның алдында ОПЕК+ елдері қара алтын өндіру көлемін ұлғайтуға келіскен еді. Ұйым қабылдаған ресми шешімге сай, тамыз айында тәулігіне қосымша 188 мың баррель мұнай өндіріледі. Қазіргі уақытта Brent маркалы қара алтынның бір баррелі халықаралық биржаларда шамамен 71,86 АҚШ долларына саудалануда. Алайда, сарапшылар бағаның әлі де құбылмалы екенін алға тартады. Оған АҚШ пен Иран арасындағы дипломатиялық келісімдер, әсіресе халықаралық логистика үшін стратегиялық маңызы бар Ормуз бұғазындағы танкерлер қозғалысының заңды түрде қайта қалпына келуі тікелей әсер етуде.
Ұсыныстың артуы және Таяу Шығыстағы жағдайдың тұрақталуы
Әлемдік нарықта бірнеше апта бойы мұнай тапшылығы сезілсе, қазір, керісінше, шикізат тым көп өндіріле бастады. Таяу Шығыстағы әскери-саяси жағдайдың тұрақталуы, халықаралық экспорт бағыттарының қайта ашылуы және ірі өндіруші мемлекеттердің өндіріс қуатын заңды түрде ұлғайтуы нарыққа қосымша мұнай көлемін шығарды. Ұсыныстың жедел артуына әсер еткен басты факторлар:
— Аймақтағы жетекші мұнай өндірушілер өндіріс көлемін жедел арттыруға көшті. Сауд Арабиясының экспорты Ормуз бұғазы арқылы танкерлер қозғалысының реттелуімен дағдарысқа дейінгі деңгейге жақындады;
— Біріккен Араб Әмірліктері де мұнай жеткізілімдерін біртіндеп заңды түрде қайта көбейтіп жатыр;
— Бірнеше апта ішінде бұрын нарыққа шыға алмай бұғатталып тұрған 60 миллион баррельден астам мұнай қайтадан жаһандық айналымға енді;
— Ұзақ уақыт бойы АҚШ санкцияларының құқықтық шектеуінде болып келген Иран мұнайы да халықаралық сатып алушылар үшін қазір қолжетімді мәртебеге ие болды.
Халықаралық сарапшылар мен қаржы институтдарының болжамы
Мұнай нарығындағы қазіргі басты мәселе шикізаттың жетіспеушілігі емес, керісінше, ұсыныстың жылдам артуы мен сұраныстың баяулауы болып отыр. Осы аптада Morgan Stanley мен Goldman Sachs халықаралық сарапшылары мұнай нарығында келесі жылы ұсыныс көлемі сұраныстан заңды түрде асып кетуі мүмкін екенін ресми ескертті. Ал Citigroup консалтингтік болжамына сүйенсек, жыл соңына қарай Brent маркалы мұнай бағасы бір баррель үшін 60 долларға дейін төмендеуі мүмкін.
Жаһандық нарық конъюнктурасына қатысты халықаралық сарапшылардың ресми ұстанымдары келесі реттілікпен сипатталады:
Қытай экономикасының әсері: Импорттың азаюы
Сарапшылардың байламына сүйенсек, алдағы айларда нарықты тұрақтандыруда негізгі рөл Қытай Халық Республикасына тиесілі болмақ. Өйткені әлемдегі ең ірі мұнай импорттаушы елдің сатып алу көлемі қазір бұрынғыдай жоғары емес, бұл жағдай жаһандық бағаға заңды түрде қысым жасауда. Қытайдың мұнай нарығындағы белсенділігінің бәсеңдеу себептері:
-
Өткен жылы бұл ел өзінің энергетикалық қауіпсіздігін заңды қамтамасыз ету мақсатында мұнайды өте көп мөлшерде сатып алып, жерасты қорын барынша толтырған еді. Ол кезде импорт көлемі күніне 11,6 миллион баррельге жетті.
-
Ағымдағы болжамдарға сүйенсек, биыл Қытайдың шикі мұнай импорты орта есеппен күніне небәрі 10,9 миллион баррельді құрамақ. Бұл — 2022 жылдан бергі кезеңмен салыстырғандағы ең төменгі орташа көрсеткіш.
«Егер Қытай тарапынан сұраныс айтарлықтай қалпына келмесе, бұл нарықтағы артық ұсынысты одан әрі күшейтеді», — дейді сарапшылар. Бұған дейін Қытайдың мұнайды жаппай сатып алуы әлемдегі артық шикізатты жұтып, жаһандық бағаның құлдырап кетпеуіне заңды тірек болған еді. Енді сол толық қоймалар керісінше жұмыс істеп тұр: қордың көптігі нарықтағы сұранысты азайтып, бағаның одан әрі шарықтауына заңды түрде жол бермей отыр.
Сұраныстың әлсіреуі және жаһандық логистикалық трендтер
Нарықтағы ұсыныстың артқанын мұнай тасымалының ерекше бағыттары мен логистикалық хаттамаларынан да заңды түрде байқауға болады. АҚШ-тың Мексика шығанағы жағалауындағы жерасты стратегиялық қоймаларынан мұнай әлі де апта сайын миллиондаған баррель көлемінде шығарылуда. Бұл — әлемдік мұнай дағдарысының салдарын заңды азайту мақсатындағы, жалпы көлемі 400 миллион баррель болатын рекордтық стратегиялық қор босату бағдарламасының заңды бір бөлігі.
Сондай-ақ, Біріккен Араб Әмірліктерінен жөнелтілген мұнай АҚШ-қа дейін жеткізіліп, тіпть Гавай аралдарындағы сатып алушыларға ұсынылуда. Ал Венесуэла мұнайын тиеген бір ірі танкер Үндістан жағалауына дейін 10 мың мильден астам жол жүріп, екі аптадан бері өз сатып алушысын күтіп тұр. Сонымен қатар, Конго Республикасында өндірілетін Jeno маркалы мұнай да Brent бағасынан бір баррельге 14 долларға дейінгі төмен жеңілдікпен ұсынылғанына қарамастан, әзірге нарықтан өз сатып алушысын таппай отыр.
Бұл жағдайлар әлемдік мұнай нарығында ұсыныс көлемінің уақытша сұраныстан заңды түрде асып кеткенін айқын көрсетеді. Қазіргі таңда бағаның арзандауы байқалғанымен, алдағы динамика ОПЕК+ ұйымының заңды шешімдеріне, Қытайдың импорттық белсенділігіне және Таяу Шығыстағы қауіпсіздік жағдайына тікелей байланысты болмақ.
Берік Асылов Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры лауазымына қайта тағайындалды — jananews.kz
