Биыл Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде су тапшылығы мәселесі өткір тұр, бұл жағдай әсіресе вегетациялық кезеңде шаруаларға айтарлықтай қиындықтар тудыруы мүмкін. Су ресурстары және ирригация министрлігі мен Үкімет қалыптасқан жағдайға байланысты шұғыл әрі жүйелі шараларды қолға алуда.
Төрт өңірдегі су тапшылығының себептері
Министр Нұржан Нұржігітовтің мәлімдеуінше, су тапшылығы қаупі Сырдария, Шу және Талас өзендерінің бассейндерінде, атап айтқанда Қызылорда, Түркістан, Жамбыл және Алматы облыстарында байқалады. Былтырғы қуаңшылық салдарынан көрші елдердегі су қоймаларында ылғал аз жиналған.
Сырдария өзенінен жазда көрші мемлекеттер су жинау режиміне көшетіндіктен, Қазақстанға келетін су мөлшері әдеттегі көлемнің 70%-ын ғана құрауы мүмкін. Шу-Талас бассейні Қырғызстан аумағындағы Киров және Орто-Токой су қоймаларында су деңгейі өткен жылмен салыстырғанда айтарлықтай төмен (сәйкесінше 89 млн және 79 млн текше метрге аз). Ал Алматы облысындағы Күрті су қоймасындағы су көлемі былтырғыдан 38 миллион текше метрге азайған.
Үкімет пен министрлік қабылдаған шаралар
Су тапшылығының алдын алу және диқандарды қолдау мақсатында бірқатар нақты шектеулер мен ынталандыру тетіктері енгізілді:
Шу-Талас бассейні бойынша 2026 жылға арналған су пайдалану лимиті 1,2 миллиард текше метрден 900 миллион текше метрге дейін азайтылды.
Суды көп қажет ететін дақылдардың егіс көлемі қысқартылды. Мәселен, Қызылорда облысында күріш алқабы 70 мың гектармен шектелсе, Мақтаарал және Жетісай аудандарында 3 500 гектардан аспауы тиіс. Премьер-министр Олжас Бектенов диқандарды тамшылатып және жаңбырлатып суару жүйелеріне көшуге ынталандыруды, сондай-ақ бұл бағыттағы жобаларды басым тәртіппен қаржыландыруды тапсырды.
Халықаралық келіссөздер жоспарлануда, қазіргі уақытта Өзбекстанның Бұқара қаласында Сырдария бассейні бойынша су ағынының нақты көлемін айқындау мақсатында арнайы комиссия отырысы өтуде.
Су қоймаларындағы ағымдағы ахуал
Министрліктің мәліметінше, жалпы ішкі су қоймаларындағы жағдай әзірге тұрақты. Мамыр айындағы жағдай бойынша оңтүстік өңірлердегі қоймаларда 26,2 миллиард текше метр су жиналған. Балқаш-Алакөл бассейніндегі қоймалар 97%, Қапшағай 98%, ал Шардара су қоймасы 99% толған. Бұл қор негізінен ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерін сумен қамтамасыз етуге бағытталмақ.
Үкімет пен жергілікті әкімдіктер егіс науқанының сапалы өтуін және су тапшылығына қатысты шаруалардың шағымдарын тұрақты бақылауда ұстауды жоспарлап отыр.
