Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылдың 15 наурызында қабылданған Конституцияның ережелерін іс жүзінде жүзеге асыру мақсатында бірқатар маңызды конституциялық заңдарға қол қойды. Бұл заңнамалық актілер еліміздің басқару жүйесін, заң шығарушы билігін, қоғамдық диалог платформаларын және әкімшілік-аумақтық құрылымын түбегейлі жаңа деңгейге көтеруді көздейді.
1. «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» конституциялық заңы
Аталған құжат Қазақстан Республикасы Президентігийн құқықтық мәртебесін, өкілеттіктерін және қызметін реттейді. Сонымен қатар, заң аясында Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің құқықтық мәртебесін қамтамасыз ету тәртібі нақты айқындалады. Заңның басты жаңалығы мен ерекшелігі:
Мемлекеттік басқару жүйесіне Вице-Президент институты енгізіледі. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Вице-Президент мемлекеттік органдармен өзари іс-қимыл барысында оның mүдделерін білдіреді және Президент айқындаған міндеттерді орындайды.
2. «Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесі туралы» конституциялық заңы
Бұл заң Құрылтайды ұйымдастыру мен оның қызметін, заң шығару процесін және Құрылтайдың өкілеттіктерін жүзеге асырудың өзге де нысандарын, оның депутаттарының құқықтық мәртебесін белгілейді. Органның басты сипаттамалары мен құрылымы:
Құрылтай — заң шығарушы билікті жүзеге асыратын ең жоғары өкілді орган. Орган партиялық тізім бойынша сайланған 145 депутаттан тұрады, ал олардың өкілеттілік мерзімі 5 жылды құрайды. Органды мемлекеттік тілді жетік меңгерген депутаттар арасынан жасырын дауыс беру арқылы көпшілік дауыспен сайланатын Төраға басқарады.
Құрылтайдың кеңейтілген өкілеттіктері:
Заңда Құрылтай өкілеттіктерінің кең ауқымы айқындалады:
— Вице-Президентті, Премьер-Министрді, Конституциялық Сот судьяларын, Орталық сайлау комиссиясының, Жоғары аудиторлық палатаның мүшелерін тағайындауға келісім беру;
— Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынуы бойынша Жоғарғы Соттың судьяларын сайлау және қызметтен босату;
— Конституциялық Соттың, Жоғарғы Соттың судьяларын қолсұғылмаушылық құқынан айыру;
— Президент сайлауын тағайындау;
— Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің орындалуы туралы есептерін бекіту.
3. «Қазақстан Халық Кеңесі туралы» конституциялық заңы
Құжат Қазақстан Халық Кеңесінің құқықтық мәртебесін, өкілеттігін, құрылу тәртібін, құрамын қалыптастыруды және қызметін ұйымдастыруды белгілейді. Негізгі бағыттары мен жұмыс істеу қағидаттары:
- Қазақстан Халық Кеңесі жоғары консультативтік орган саналады. Ол жалпыхалықтық диалогты және азаматтық қоғамның елдегі ішкі саясатты қалыптастыруға қатысуын қамтамасыз ету мақсатында құрылады.
2. Кең ауқымдағы өкілеттікке, соның ішінде заңнамалық бастама көтеруге және жалпыхалықтық референдум өткізуді ұсынуға құқығы бар.
3. Орган Қазақстан Республикасының азаматтарынан құралады. Тепе-теңдік қағидаты негізінде этномәдени және қоғамдық бірлестіктердің, сондай-ақ астананың, облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың мәслихаттары мен қоғамдық кеңестерінің атынан 42 адамнан өкілдік етеді.
4. Кеңес құрамын Қазақстан Республикасының Президенті бекітеді. Оған Төраға басшылық жасайды, ал өкілеттік мерзімі 4 жылды құрайды.
4. «Қазақстан Республикасы астанасының мәртебесі туралы» конституциялық заңы
Бұл конституциялық заң астананың жұмыс істеуі саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейді және оның қызметінің құқықтық, экономикалық және ұйымдық негіздерін айқындайды. Құжатта мәслихаттың, жергілікті өзін өзі басқару органының және қала әкімі жетекшілік ететін жергілікті атқарушы органның өкілеттіктері нақты белгіленген.
Заң шаһардың бірыңғай сәулеттік келбеті мен дизайн кодына қойылатын міндетті талаптарды айқындайды. Елорда тіршілігін қамтамасыз ету және инфрақұрылымды дамыту жөніндегі ведомстволық бағынысты ұйымдардың өкілеттіктерін бекітеді.
5. «Әкімшілік-аумақтық құрылыс туралы» конституциялық заң
Бұл заңнамалық акт әкімшілік-аумақтық бірліктерді құру және тарату, олардың шекараларын белгілеу және өзгерту, әкімшілік-аумақтық бірліктерді есепке алу және тіркеу, атаулар беру мен атауларды өзгерту тәртібін айқындайды.
Заңның түпкілікті мақсаты — әкімшілік-аумақтық құрылымдығы қоғамдық қатынастарды мемлекеттік реттеу арқылы, тиімді мемлекеттік басқару үшін Қазақстан Республикасының ұтымды аумақтық ұйымдастырылуын қамтамасыз ету.
Елбасы Қазақстан Ұлттық банкінің есебін қабылдады — jananews.kz
