Суы да, нуы да, аспанмен астасқан Алтай таулары да бар Шығыс Қазақстан облысына (ШҚО) жазғы маусымда демалуға ағылатын халықтың қарасы қалың.
Катонқарағай ауданы, Бұқтырма су қоймасы және Марқакөл көлі сияқты бірегей рекреациялық аймақтары бар өңірде 412 орналастыру орны (21 737 төсек-орын) жұмыс істейді. Бұл көрсеткіш бойынша ШҚО республикада бірінші орында тұр және орналастыру нысандарының бір жылдық қызмет көлемі 9,8 миллиард теңгені құрайды. Ұлттық статистика бюросының ресми дерегінше, облысқа келген туристер саны 446,8 мың адамға жетіп, 4,4%-ға өскен. Алайда, аймақтың орасан зор әлеуетіне қарамастан, өңірдегі туристік ағынды тежеп, демалушылардың наразылығын тудырып отырған бірнеше жүйелі құқықтық, инфрақұрылымдық және сервистік түйткілдер бар.
1. Санитарлық-гигиеналық тораптардың тапшылығы
ШҚО туризм кеңесінің төрағасы Сымбат Рамазановтың айтуынша, «театр ілгіштен, ал туризм дәретханадан басталады». Адам көп жиналатын басты туристік нысандар мен жол бойында заманауи әжетханалардың жоқтығы немесе барының өзі жабық тұруы — сервистің құлдырауына әкеледі. Бүгінде облыс бойынша 36 санитарлық-гигиеналық торап бар, оның 17-сі субсидияланады. Алайда бұл көлем сұранысты толық өтемейді. ШҚО Туризм басқармасының басшысы Ержан Сембинов қазіргі уақытта қосымша 9 санитарлық-гигиеналық торап орнату мәселесі пысықталып жатқанын жеткізді. Мемлекеттік талап бойынша, субсидияланатын әжетханаларда 1 жыл ішінде 3 рет заңбұзушылық тіркелсе, қаржыландыру заңды түрде тоқтатылады.
2. Көлік тасымалындағы кедергілер және полицейлердің әрекеті
Өңірге жеке көлігімен келетін отандық және шетелдік демалушылар ішкі істер органдары қызметкерлерінің себепсіз тоқтата беретініне жиі шағымданады. Әсіресе, көршілес Қытай Халық Республикасынан жол талғамайтын көліктерімен келетін шетелдік туристермен заңдық түсініспеушіліктер жиі туындайды. Қытай заңнамасы бойынша көлік терезелерін қараңғылауға рұқсат етілген, ал Қазақстанның әкімшілік заңнамасында бұған қатаң тыйым салынған. Осы айырмашылық үшін полицейлер шетелдік қонақтарды тоқтатып, айыппұл салады. Сарапшылар туристік маусымда құқық қорғау және туризм басқармалары бірлесіп, демалушыларға заңды түсіндіру және қолайлы жағдай жасаудың иілгіш әдіс-тәсілдерін енгізуі қажет деп есептейді.
3. Табиғи парктердегі мүшкіл инфрақұрылым
Катонқарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркі аумағындағы Ақ Берел өзені арқылы өтетін және Көккөл сарқырамасына апаратын жаяу көпірдің жағдайы мүшкіл. 1938 жылы салынған бұл тарихи өткел 2024 жылғы тасқын судан зақымданған. Соның салдарынан Алтай тауларының ең биік шыңы — Мұзтауға (Белуха) бағыт алған саяхатшылар өзенді атпен кешіп немесе керілген арқан арқылы өтуге мәжбүр, бұл адам өміріне тікелей қауіп төндіреді.
Ұлттық парк республикалық маңызға ие болғандықтан, оны республикалық бюджет есебінен жөндеу бойынша Экология және Қаржы министрліктеріне өтініштер жолданған. Алайда, ресми жауапқа сәйкес, жөндеу тек жергілікті бюджет есебінен ғана мүмкін екені анықталған. Нысанның қолжетімділігі өте төмен (құрылыс материалдарын тек тікұшақпен немесе жүк арбамен жеткізуге болады), сондай-ақ туристер мемлекеттік шекараны байқаусызда бұзып алмас үшін соқпақтарды нығайту және маршрутты таңбалау (маркировка) жұмыстары заңды түрде кезек күттірмейді.
4. Басқарма жұмысының баяулығы және жергілікті халықтың дайындықсыздығы
Салада 2 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан гид-маман Аян Қалымбектің айтуынша, Туризм басқармасының жұмысы іс жүзінде көрінбейді — тек облыстық туристік ақпарат орталығының желідегі белсенділігі ғана байқалады. Катонқарағай, Марқакөл, Самар, Ұлан аудандары мен Риддер қаласының әрқайсысы туристерді тартуда жеке-жеке белсенділік танытуы тиіс.
Сонымен қатар, жол сапасының нашарлығы және жергілікті халықтың қонақжайлылығының да төмендігі де кедергі келтіруде. Билік тарапынан ауыл тұрғындарына туризмнің экономикалық пайдасы, туристермен әдепті сөйлесу және қонақжайлық стандарттары туралы жан-жақты түсіндіру және оқыту шаралары жүргізілмеген.
Өңірлік туристік-инфрақұрылымдық және құқықтық жүйенің сипаттамасы
Елдің туристік әлеуетін арттыру, өңірлік экономиканы әртараптандыру және коммуналдық шаруашылық пен жол-көлік инфрақұрылымын халықаралық стандарттарға сай сапалы жүзеге асыру мақсатында қабылданған мемлекеттік шаралардың маңызы зор. ШҚО Туризм басқармасы мен Туризм және спорт министрлігінің қолданыстағы туристік ағынды есептеу әдістемесін өзгерту бойынша бірлескен жұмыстары саланың нақты дамуына ықпал етеді.
Астанада «Шабыт-2026» шығармашыл жастар байқауына өтінім қабылдау басталды — jananews.kz
