Түркітілдес мемлекеттердің лингвистикалық бірегейлігін заңды нығайту, жазу жүйесін халықаралық стандарттарға сай оңтайландыру және цифрлық кеңістікте қолдану тиімділігін арттыру мақсатында Өзбекстан Республикасында маңызды реформа іске асырылуда.
Өзбекстанның Заң шығару палатасы (парламенттің төменгі палатасы) латын қаріпіне негізделген өзбек әліпбиіне ресми өзгерістер енгізу туралы заңды қабылдап, құжатты Сенаттың қарауына заңды түрде жолдады. Өзбекстан Ғылым академиясы президентінің орынбасары Бахром Абдухалимов заң жобасын таныстыру барысында мәлімдегендей, әліпби түбегейлі өзгеріске ұшырамайды. Негізгі реформа қолданыстағы нұсқадағы ең көп пікірталас тудырған төрт таңбаны — «o‘», «g‘», «ch» және «sh» әріптерін заңды түрде оңтайландыру төңірегінде өрбуде.
Әліпбидегі таңбалық өзгерістер мен жаңа ережелер
Енді өзбек әліпбиінде бұрынғыдай 26 әріп емес, 28 әріп және 1 дәйекше заңды түрде қоса қолданылады. Қазіргі уақытта екі графикалық белгі (диграфтар және апострофтар) арқылы жазылып келген дыбыстар халықаралық түркі стандарттарына сай бір таңбамен толық алмастырылады. Әліпби құрамындағы қалған барлық әріптер мен таңбалар ешқандай түзетусіз, өз қалпында заңды түрде сақталады.
Заң жобасында ұсынылған жаңа графикалық түзетулерге сәйкес, өзбек тіліндегі дыбыстардың таңбалану жүйесі заңды түрде өзгеріп, қазіргі қолданыстағы екі таңбалы «Sh» әрпі бірыңғай «Ş» таңбасына, ал «Ch» әрпі толықтай «Ç» таңбасына алмастырылады. Сонымен қатар, графикалық жазуды оңтайландыру мақсатында апостроф арқылы жазылып келген қазіргі «Oʻ» әрпінің орнына халықаралық түркілік үлгідегі «Ö» таңбасы, ал «Gʻ» әрпінің орнына ресми түрде «Ğ» таңбасы енгізіледі.
Заң жобасының қабылдану кезеңдері
Өзбекстанның лингвистикалық және мемлекеттік басқару инфрақұрылымындағы бұл тарихи қадамның жүзеге асырылу тәртібі келесі мәтінде жүйелі түрде сипатталған:
Бұл реформа латын графикасына негізделген өзбек жазуын заманауи компьютерлік пернетақталар мен цифрлық жүйелерге барынша бейімдеуге, сондай-ақ бауырлас түркі халықтарының әліпбилік бірізділігін (унификациясын) заңды нығайтуға зор септігін тигізеді.
Өзбекстанның тіл саясаты және гуманитарлық-ағарту жүйесінің сипаттамасы
Түркі әлемінің мәдени-рухани интеграциясын заңды қамтамасыз ету, мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту және білім саласындағы академиялық реформалар мен лингвистикалық инфрақұрылымды сапалы жүзеге асыру мақсатында қабылданған шаралардың маңызы зор. Өзбекстан Ғылым академиясы мен Заң шығару палатасының бірлескен заңнамалық бастамалары, латын графикасына негізделген ұлттық әліпбиді халықаралық стандарттарға сай заңды трансформациялауға берік негіз қалады.
Алты қазақстандық боксшы U19 Азия чемпионатының 1/4 финалына өтті — jananews.kz
