Еліміздің әлеуметтік саясатын нығайту, өсіп жатқан жас ұрпақтың құқықтық қорғалуын заңды түрде қамтамасыз ету және білім мен денсаулық сақтау жүйесін халықаралық стандарттарға сай жетілдіру бағытындағы кешенді реформалар жоғары жаһандық бағаға ие болды.
Қазақстан балалар құқықтарын, олардың әл-ауқатын және даму деңгейін кешенді түрде бағалайтын халықаралық KidsRights Index 2026 жаһандық индексінде 24-орынға тұрақтады. Зерттеу қорытындысы бойынша еліміз 0,797 балл жинап, БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы конвенциясына қатысушы 194 мемлекеттің ішінен үздік 25 елдің қатарына енді. Қазақстан осы көрсеткішімен Шығыс Еуропа, Кавказ және Орталық Азия өңірінде көшбасшылық мәртебесін иеленіп, аталған географиялық аймақ бойынша үздік жиырма бестікке кірген жалғыз мемлекет атанды.
Индекстің құрылымы және Қазақстанның заңды көрсеткіштері
Халықаралық KidsRights 2026 индексі Роттердамдағы Эразмус университетінің Экономика мектебі мен Халықаралық әлеуметтік зерттеулер институтының сарапшыларымен бірлесіп әзірленген. Рейтинг аясында мемлекеттердің заңнамалық және практикалық деңгейдегі дайындығы бес негізгі бағыт бойынша мұқият заңды сүзгіден өткізілді. Еліміздің негізгі бағыттар бойынша заңды ұпай көрсеткіштері:
Ең жоғары нәтиже осы секторда тіркелді — 0,944 балл. Бұл елдегі бала құқығын қорғаудың заңнамалық базасының беріктігін айғақтайды. Балалардың медициналық көмекпен қамтылу деңгейі 0,900 баллмен жоғары бағаланды. Өмір сүру құқығы (Life) бағытында Қазақстан 0,847 балл иеленді. Ал оқу-ағарту жүйесіндегі қолжетімділік пен сапа көрсеткіші 0,765 баллды құрады.
Бала құқықтарын іске асыруға арналған институционалдық орта деңгейі 0,583 баллмен бағаланып, алдағы уақытта құқықтық дамытуды қажет ететін бағыт ретінде айқындалды.
Өңірлік және жаһандық рейтинг динамикасы
Халықаралық KidsRights Index 2026 жаһандық рейтингінің ресми қорытындысы бойынша, зерттеуге қатысқан 194 мемлекеттің ішінде Қазақстан 24-орынды иеленіп, өңірлік көшбасшы мәртебесіне заңды түрде ие болды. Аймақтағы өзге мемлекеттердің көрсеткіштеріне тоқталсақ, Молдова 32-орынға, Беларусь 36-орынға, ал Грузия 51-орынға жайғасқан.
Сонымен қатар, Әзербайжан мемлекеті 60-орыннан, Армения 70-орыннан және Түркменстан 75-орыннан көрінді. Орталық Азия аймағындағы көршілес елдердің ішінде Қырғызстан 82-орынға, Тәжікстан 92-орынға тұрақтаса, Өзбекстан рейтингтің 96-орынына жайғасып, бұл мемлекеттердің барлығы бала құқықтары мен олардың әл-ауқатының деңгейі жөнінен Қазақстаннан кейінгі сатыларға заңды түрде тіркелді. Зерттеу авторлары биылғы жылы жаһандық деңгейде бала құқықтарының қорғалуында баяулау үрдісі бар екенін, соның ішінде қарулы қақтығыстар, азық-түлік тапшылығы және балалар арасындағы семіздік (артық салмақ) эпидемиясы басты қауіпке айналғанын мәлімдеді. Биыл индекске алғаш рет балалар арасындағы артық салмақ деңгейі ресми денсаулық көрсеткіші ретінде заңды түрде енгізілді.
Аталған индекс 2013 жылдан бері жыл сайын жарияланып келеді және бүгінде ол үкіметтер мен халықаралық ұйымдар әлеуметтік, демографиялық және білім беру саясатын әзірлеуде кеңінен қолданатын негізгі заңды бағдарлардың бірі.
Қазақстанның бала құқықтарын қорғау жүйесінің сипаттамасы
Елдің әлеуметтік тұрақтылығын заңды қамтамасыз ету, балалардың құқықтық қауіпсіздігін арттыру және білім саласындағы институционалдық қолдау тетіктерін сапалы жүзеге асыру мақсатында қабылданған мемлекеттік шаралардың маңызы зор. Ең алдымен, Қазақстанның KidsRights 2026 жаһандық индексінде 24-орынға шығуы елдегі әлеуметтік бағдарламалардың тиімділігін халықаралық деңгейде тануға заңды негіз қалады.
Құқықтық және денсаулық сақтау саласында балаларды қорғау бағытында 0,944 балл және медициналық қамту бойынша 0,900 баллдық көрсеткіштерге қол жеткізу іске асырылып, ана мен баланы қолдаудың заңнамалық негіздері толық пысықталды. Оған қоса, білім беру инфрақұрылымы бағытында мектептердегі оқыту стандарттарын жаңғырту, заманауи білім беру платформаларын енгізу және қала мен ауыл мектептері арасындағы алшақтықты заңды түрде қысқарту шаралары қолға алынды.
Астанада шетелдік инвесторлар кеңесінің 38-ші пленарлық отырысы өтуде — jananews.kz
