Ормуз бұғазының жабылуы және Таяу Шығыстағы геосаяси шиеленістің ушығуы жаһандық авиация нарығына елеулі қысым түсіре бастады. Авиаотын тапшылығы мен бағаның құбылуы Еуропа мен Азияның ірі тасымалдаушыларын рейстерді қысқартуға мәжбүрлеуде.
Бұл жағдай Қазақстанның ішкі нарығы мен әуе билеттерінің құнына қалай әсер етеді? Құзырлы министрліктер мен Азаматтық авиация комитеті ресми мәлімдеме жасады. Таяу Шығыстағы әскери-саяси текетірес жаһандық энергия тасымалының негізгі күретамыры — Ормуз бұғазының толық бұғатталуына алып келді. Халықаралық сарапшылардың дерегінше, бұл дағдарыс теңіз жолымен тасымалданатын әлемдік авиаотынның 21 %-ына тікелей ықпал етуде. Жаһандық нарықтағы мұндай сілкіністер аясында қазақстандық жолаушыларды «Отандық әуе компанияларындағы авиабилеттер бағасы қымбаттай ма?» деген заңды сұрақ мазалайтыны анық.
Ішкі нарықтағы авиаотын қоры: Энергетика министрлігінің уәжі
Энергетика министрлігі ұсынған ресми мәліметтерге сүйенсек, Таяу Шығыстағы ахуал Қазақстанның ішкі отын нарығына және отандық мұнай өңдеу зауыттарының (МӨЗ) жұмысына ешқандай кері әсерін тигізген жоқ. Қазіргі таңдағы ішкі нарықтың дайындық деңгейі көрсеткіштермен сипатталады:
Қазақстандағы авиациялық отынның жалпы қоры шамамен 150 мың тоннаны құрайды. Қолда бар бұл қор сырттан ешқандай импортсыз-ақ ішкі нарықтың 1–1,5 айлық сұранысын толық өтеуге қауқарлы. Отандық мұнай өңдеу зауыттары керосин өндіруді және мемлекеттік резервтерді толықтыруды қалыпты режимде жалғастыруда. Дегенмен, ведомство мамандары жазғы туристік маусымда (демалыс кезеңінде) әуе тасымалына деген сұраныстың күрт артуына байланысты отын тұтыну көрсеткіштерінің аздап өзгеруі мүмкін екенін де жасырмайды.
Рейстер кестесі мен билет құны: Азаматтық авиация комитетінің позициясы
ҚР Көлік министрлігіне қарасты Азаматтық авиация комитеті (ААК) Таяу Шығыстағы дағдарыс салдарынан ұшу бағдарламаларын өзгертуге немесе рейстерді шектеуге ешқандай құқықтық әрі экономикалық негіз жоқ екенін мәлімдеді.
«Қазіргі уақытта қазақстандық әуе компанияларының рейстеріне айтарлықтай әсер етуі мүмкін алғышарттар байқалмайды. Ішкі және халықаралық бағыттар бекітілген кестеге сай орындалып жатыр. Әуе билеттерінің құнына сыртқы факторлардың тікелей ықпалы сезілмейді», — деп нақтылады ведомство өкілдері.
Мамандардың түсіндіруінше, әуе билеттерінің бағасы негізінен әуе компанияларының тікелей пайдалану шығындарына, әуежайлардағы қызмет көрсету тарифтеріне және ішкі нарықтағы сұраныс деңгейіне байланысты қалыптасады. Бүгінде отандық авиатасымалдаушыларды жанармаймен қамтамасыз ету тұрақты болғандықтан, бағаның негізсіз өсуіне жол берілмейді.
Ықтимал тәуекелдер: Жағдай қашан өзгеруі мүмкін?
Ресми органдардың оптимистік болжамдарына қарамастан, халықаралық авиация сарапшылары Таяу Шығыстағы дағдарыс ұзаққа созылған жағдайда туындайтын жанама қауіптерді де жоққа шығармайды. Егер геосаяси текетірес тереңдей түссе, Қазақстан нарығында келесідей өзгерістер орын алуы ықтимал:
— Еуропа мен Таяу Шығысқа ұшатын рейстердің бағыттары ұзарады.Ұшу уақыты созылып, отын шығыны артады.
— Халықаралық нарықта мұнай өнімдерінің құны өседі. Әуе компаниялары жанармай алымын (fuel surcharge) көтеруге мәжбүр болады.
— Сыртқы тасымалдаушылар отын тапшылығына тап болады. Қазақстанға қатынайтын шетелдік рейстердің билеті қымбаттайды.
Халықаралық Reuters агенттігінің ақпараттық бюллетенінде жазылғандай, Ормуз бұғазындағы тұрақсыздық Азия-Тынық мұхиты өңірінен тәулігіне жеткізілетін 400 мың баррель авиаотынды тәуекел аймағына кіргізді. Тіпті еуропалық ірі Ryanair лоукостері де отын қорының азаюына байланысты рейстерін қысқартатынын мәлімдеп үлгерді.
Қазақстан үкіметі тарапынан қабылданған ішкі нарықты қорғау шаралары мен МӨЗ-дердің тұрақты жұмысының арқасында елдегі әуе билеттерінің бағасына төнген шұғыл қауіп жоқ. Алайда, халықаралық бағыттар бойынша сапар жоспарлайтын отандық жолаушыларға әлемдік нарықтағы мұнай бағасының серпіні мен жаһандық геосаяси ахуалды жіті бақылау ұсынылады.
Алматыда жазғы лагерьлерге кімдер тегін барады? — jananews.kz
