Роботтар зертханалар мен көрме алаңдарынан шығып, өндіріс орындарындағы нақты жұмыс процестеріне араласа бастады.
Қазір көптеген компания оларды зауыттар мен қоймаларда сынақтан өткізіп, автоматтандыру мүмкіндіктерін кеңейтуде. Дегенмен технологияның дамуы оның экономикалық тиімділігіне қатысты маңызды сұрақты алға шығарады: роботтарды өндіріске енгізу қаншалықты пайдалы және одан кім табыс табады?
2025 жылы Figure 02 атты адам тәріздес робот АҚШ-тың Спартанберг қаласындағы BMW зауытында 90 мыңнан астам бөлшекті тасымалдап, 30 мыңнан астам BMW X3 автокөлігін өндіру процесіне қатысты. 10 ай ішінде робот шамамен 1250 сағат жұмыс істеген. Оның міндеті металл бөлшектерді дәнекерлеуге арналған желіге жеткізу болды. Яғни ол қайталанатын, нақты белгіленген операцияны орындады. Бұл тәжірибе роботтардың өндірістік міндеттерді орындауға қабілетті екенін көрсетті. Алайда BMW жобаны жүзеге асыруға кеткен шығын мен одан түскен үнем туралы мәлімет жарияламаған. Сондықтан инвестицияның өтелу мерзімі мен жобаның нақты табыстылығын бағалау әзірге мүмкін емес.
Робототехника нарығының болашағы технологиялық мүмкіндіктерге ғана емес, оларды пайдаланудың экономикалық нәтижесіне де байланысты. Жасанды интеллект автоматтандырудың жаңа жолдарын ашқанымен, робот сатылымының өсуі өндірушілерге есептеу инфрақұрылымын жеткізушілер сияқты жоғары табыс әкелетініне кепілдік жоқ.
Сатып алушылар үшін негізгі өлшем — роботтың бір сағаттық пайдалы жұмысының құны. Ал өндірушілер үшін жабдықты әзірлеуге, өндіруге, орнатуға және қызмет көрсетуге жұмсалған шығындарды өтеп, тұрақты пайда табу маңызды.
Сұраныс қай салада жоғары?
Жасанды интеллект индустриясының қарқынды дамуы робототехника нарығына да жоғары талап қойып отыр. Мәселен, 2026 жылдың қаңтарында аяқталған қаржы жылында NVIDIA компаниясының деректер орталықтарына арналған өнімдерінен түскен табыс 193,7 млрд долларға жетті. Бұл алдыңғы қаржы жылымен салыстырғанда 68%-ға көп. Есептеу қуатына сұраныстың артуы компанияның кірісін айтарлықтай ұлғайтты.
Алайда робототехника нарығының даму ерекшелігі өзгеше. Есептеу қуатын қолданыстағы инфрақұрылымды кеңейту арқылы арттыруға болса, роботтарды пайдалану үшін физикалық жабдықты орнатып, оны нақты өндірістік міндеттерге бейімдеу қажет. Сондықтан әлеуетті сатып алушылардың көп болуы автоматтандыру жүйелеріне сұраныстың бірден артуын білдірмейді.
Өнеркәсіптік робототехника қазірдің өзінде ауқымды әрі тұрақты даму үстіндегі нарыққа айналды. Әлемдегі кәсіпорындар жыл сайын жүздеген мың жаңа робот орнатады. Бұл бағытта Қытай жетекші орындардың бірін иеленеді. Дегенмен жаһандық сұраныстың өсуі барлық шетелдік өндірушілердің табысы бірдей артады деген сөз емес. Адам тәріздес роботтарды қолдану олардың қозғалу мүмкіндігі өндірістік процестерде артықшылық беретін жағдайда ғана тиімді болуы мүмкін. Ал нақты бір операцияны орындау қажет болса, стационарлық өнеркәсіптік манипуляторлар жылдам әрі аз шығынмен жұмыс істей алады.
Сонымен қатар жұмыс күшінің тапшылығы мен еңбек құнының жоғары болуы адам тәріздес роботтарға деген сұранысты арттырып отыр. Болжам бойынша, 2030 жылға қарай мұндай роботтардың жеткізілімі 13 еседен астам өсуі мүмкін. Бірақ өндіріс көлемінің ұлғаюы оларды барлық салада қолдану тиімді болады дегенді білдірмейді. Нәтиже атқарылатын жұмыстың сипатына, жабдықты орнату шығындарына және өндірістік тәуекелдерге байланысты. Мысалы, автомобиль зауыттарында адам еңбегін роботпен алмастырудан түсетін үнеммен қатар, конвейер тоқтап қалған жағдайда туындайтын ықтимал шығын да ескерілуі керек. Ал тауар түрлері жиі өзгеретін қоймаларда әмбебап робот баяуырақ жұмыс істегенімен, әр өнімге жеке автоматтандырылған жүйе орнатудан тиімді болуы мүмкін.
Роботтарды пайдалану қанша тұрады?
Технология дамығанымен, адам тәріздес роботтарды өндіру мен пайдалану әлі де қомақты қаражатты талап етеді. Шығынның едәуір бөлігі аппараттық компоненттерге тиесілі. Бағдарламалық қамтамасыз етуді жетілдіру бұл бөлшектердің бағасын өздігінен төмендете алмайды. Мәселен, Unitree G1 базалық моделінің бағасы салық пен жеткізу ақысын есептемегенде 13,5 мың доллардан басталады. Бірақ роботты сатып алумен шығын аяқталмайды. Оны орнату, баптау, оқыту, қауіпсіздігін қамтамасыз ету және техникалық қызмет көрсету қажет. Бұған қоса, жүйенің жұмысын бақылап, ақауларын түзететін мамандардың еңбекақысы да есепке алынуы тиіс.
Сериялық өндірістегі адам тәріздес роботтардың толық өзіндік құны туралы салыстыруға болатын ашық деректер әзірге жеткіліксіз. Сондықтан оларды пайдаланудың нақты экономикалық тиімділігін бағалау қиын. Мысалы, роботты өндіріске енгізу құны 100 мың доллар, пайдалану мерзімі үш жыл, ал жыл сайынғы қосымша шығын 10 мың доллар деп алайық. Егер робот жылына 6 мың сағат пайдалы жұмыс атқарса, бір сағаттың құны шамамен 7 доллар болады. Ал жылдық пайдалы жұмыс уақыты 1,5 мың сағатқа дейін қысқарса, бұл көрсеткіш 29 долларға жуықтайды. Есепте қаржыландыру құны мен жабдықтың қалдық бағасы ескерілмеген. Сондықтан роботтың тиімділігін адам еңбегімен салыстырғанда жұмыс жылдамдығы мен сапасын да назарға алу қажет.
Жабдықты жалға алу бастапқы инвестиция көлемін азайтуға мүмкіндік береді. Мәселен, 2024 жылы GXO компаниясы Agility Robotics-пен Digit роботтарын қызмет ретінде ұсыну жөнінде ұзақмерзімді келісім жасады. Мұндай модельде сатып алушы жабдықты бірден сатып алмайды, ал қаржылық жүктеменің бір бөлігі жеткізушіге түседі. Дегенмен өндіруші үшін жабдықтың сенімділігі, қызмет көрсету шығындары мен капитал құны табыстылыққа тікелей әсер етеді.
Робототехникадан кім табыс тауып отыр?
Қазіргі уақытта робототехника нарығында нақты табыс тауып отырған компаниялар бар. Алайда олардың жұмыс бағыттары мен қаржылық көрсеткіштері бір-бірінен ерекшеленеді. Мұны FANUC, Teradyne және UBTECH компанияларының мысалынан көруге болады. FANUC — өнеркәсіптік роботтар нарығында орныққан өндірушілердің бірі. Оның сатылым көлемі кәсіпорындардың өндірісті жаңғыртуға және автоматтандыруға бөлетін инвестициясына тәуелді.
Teradyne робототехника бағытын да дамытады. Дегенмен компания табысының негізгі бөлігі жартылай өткізгіштерді тестілеу жабдықтарымен байланысты. Сондықтан оның акцияларының құнына робототехника нарығындағы жағдаймен қатар, жартылай өткізгіштер саласындағы өзгерістер де ықпал етеді.
UBTECH адам тәріздес роботтардың коммерциялық әлеуетін көрсетіп отыр. Алайда компанияның кірісі роботтардың әртүрлі түрлері мен қосымша қызметтерден қалыптасады. Өнеркәсіптік адам тәріздес роботтар бағыты бойынша түсім мен табыстылық жеке көрсетілмейді.
Роботтарды коммерциялық мақсатта пайдаланудың тағы бір мысалы — қоймаларды автоматтандырумен айналысатын америкалық Symbotic компаниясы (NASDAQ: SYM). 2026 жылғы 27 маусымда аяқталған тоқсанда компанияның түсімі 720,8 млн долларға жетті. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 22%-ға жоғары. Ал 29 қазанда Walmart-пен жасалған келісім автоматтандыру жүйелерін 25 тарату орталығына дейін кеңейтуді көздейді. Жоба аясындағы бастапқы шығындар бірнеше жыл ішінде шамамен 6 млрд долларды құрауы мүмкін.
Компанияның инвестициялық әлеуеті автоматтандыру жүйелерін қайта енгізу және техникалық қызмет көрсету аясын кеңейту арқылы пайда маржасын арттыру мүмкіндігімен байланысты. Алайда тоқсандық түсімнің 90,5%-ы бір ғана тапсырыс берушінің үлесіне тиесілі. Бұл компанияның қаржылық нәтижелерін тапсырыстардың кешігуіне және бір ірі клиентке тәуелді етеді. Сонымен қатар акциялардың табыстылығы оларды сатып алу бағасына да байланысты.
Нарықта робототехниканың болашағы қандай?
Робототехниканың келешегі тапсырыс көлемінің артуымен ғана емес, технологиялық шешімдердің жетілдірілуімен де айқындалады. Бұл бағыттағы перспективалы жаңалықтардың бірі — роботтарды әмбебап оқыту жүйесін дамыту. Егер бір модельді қымбат қайта бағдарламалаусыз бірнеше түрлі операцияны орындауға үйрету мүмкін болса, робот әртүрлі жұмыс орнында қолданылуы ықтимал. Мұндай тәсіл өндірушілерге әзірлеуге жұмсалған шығынды көбірек сатып алушы арасында бөлуге мүмкіндік береді. Ал өндіріс көлемінің артуы қажетті компоненттердің бағасын төмендетуі мүмкін.
Нәтижесінде автоматтандыру бұрын экономикалық тұрғыдан тиімсіз болған кәсіпорындар үшін де қолжетімді бола түседі. Дегенмен бұл өзгерістердің пайдасы тек өндірушілерге ғана тиесілі болмауы мүмкін. Жабдық бағасының төмендеуі арқылы үнемнің белгілі бір бөлігі сатып алушыларға да беріледі. Экономика үшін бұл еңбек өнімділігінің артуын білдірсе, өндірушілер үшін тұрақты табыс көзін қалыптастыру мәселесін алға шығарады. Олар бағдарламалық қамтамасыз ету, техникалық қызмет көрсету және бірегей компоненттер арқылы нарықтағы бәсекелік артықшылығын сақтауға мәжбүр болады. Егер инвесторлар робототехника нарығындағы жаппай өсім мен жоғары пайданы алдын ала бағасына енгізсе, технологиялық жетістіктер мен акциялардан түсетін табыс бір-біріне сәйкес келмеуі мүмкін.
Сондықтан саланың инвестициялық тартымдылығын бағалау үшін бірнеше көрсеткішке назар аудару қажет. Олардың қатарында тұрақты тапсырыс берушілердің қайталама келісімдері, роботтардың адамның араласуынсыз жұмыс істеген уақыты, оператор көмегіне жұмсалатын шығын, өндірушілердің жалпы пайда маржасы мен ақша ағыны бар. Бұл көрсеткіштер бір мезгілде жақсарған жағдайда ғана робототехника нарығының ұзақмерзімді экономикалық әлеуетіне қатысты сенімді қорытынды жасауға болады.
Қазір негізгі мәселе роботтардың қандай міндеттерді орындай алатынында ғана емес. Ең маңыздысы — оларды өндіру, енгізу және пайдалану қаншалықты тиімді екені. Автоматтандырудың жаңа кезеңінде нақты табысқа технологиялық мүмкіндіктерді экономикалық нәтижеге айналдыра алған компаниялар қол жеткізеді.
Ғалымдар гипертонияны емдеудің жаңа әдісін тапты — jananews.kz
