Қазақстандық танымал шахматшы, халықаралық гроссмейстер Бибісара Асаубаева Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевқа ашық үндеу жариялады.
Әлемдік рейтингте 5-орында тұрған 22 жастағы спортшы ҚР Туризм және спорт министрлігінің әрекетсіздігі мен қаржыландыру жүйесіндегі түйткілдерге байланысты Президенттен тікелей көмек сұрады. Шахматшы бұл мәлімдемесін ең беделді халықаралық жарыстардың бірі — «Норвегия шахматы» (Norway Chess) турнирінде бірнеше тур қалғанда мерзімінен бұрын 1-орын алғаннан кейін жолдады.
Спортшының негізгі уәждері мен мәлімдемесі
Бибісара Асаубаева өз үндеуінде жоғары нәтижелерге қарамастан, мемлекеттік спорт органдары тарапынан көрсетілетін қолдаудың төмендеп кеткенін алға тартты. Оның айтуынша, қазіргі уақытта кәсіби деңгейдегі жаттығулар мен жарыстарға дайындық процесі үлкен кедергілермен өтуде. Спортшы мәлімдемесінде келесідей маңызды проблемаларды атап өтті:
Беделді турнирге дейінгі оқу-жаттығу жиындары толығымен шахматшының өз жүлде қоры мен ата-анасының жеке қаражаты есебінен жүргізілген. Жарыс барысында көмек көрсеткен секунданттар мен талдаушылардың (аналитиктердің) еңбегіне дайындық жұмыстары үшін әлі күнге дейін тиісті ақы төленбеген. Әлем чемпионатындағы екінші алтын медалінен кейін 2023 жылдан бастап Спорт министрлігінен 1 миллион теңге көлемінде жалақы алып келген. Алайда, 2025 жылдан бастап оның айлығы 3 есеге қысқартылған. Ол Қазақстан шахмат федерациясынан ешқашан жалақы алмағанын да қадап айтты.
Әлемдік шахмат чемпионатында жеңіске жеткені үшін берілетін ресми сыйлық көлемі небәрі 2000 долларды құрайды, ал Олимпиада медалі үшін бұл сома 250 000 долларға тең. Ол елімізде өзінен басқа қазіргі әлем чемпиондары жоқ екенін ескертті. 2026 жылғы Жаңа жыл қарсаңында блиц бойынша әлем чемпионатында 3-алтын медалін жеңіп алып, Әлемдік шахмат тәжі үшін әйелдер үміткерлер турниріне жолдама алса да, Спорт министрлігі оның жалақысын көтермеген.
«Сіз айтқандай, мырза Президент, мен ел қазынасының бір бөлігімін. Менің медальдарым үлкен еңбек, денсаулық және шыдамдылық арқылы қалыптасты. Барлық кедергілерге қарамастан, мен спортшымын, жоғары нәтижелерге қол жеткізіп, еліміздің намысы мен туын биік ұстап келемін. Мен жыл сайын қиындықтарға тап боламын — спорт министрлерімен өраста әрекеттесу қиындап барады», — деді Бибісара Асаубаева.
Туризм және спорт министрлігінің ресми жауабы
Спортшының үндеуі қоғамда үлкен серпіліс тудырғаннан кейін, ҚР Туризм және спорт министрлігі Астанада арнайы брифинг ұйымдастырып, ресми түсініктеме берді. Ведомствоның вице-министрі Серік Жарасбаев гроссмейстердің қаржының қысқаруы туралы уәждерін нақтылап, биыл спортшының жаттығуына жиынтық көздерден (Министрлік, Спорт пен туризмді қолдау қоры және Қазақстан шахмат федерациясы) шамамен 210 миллион теңге қарастырылғанын айтты. Министрлік өкілдерінің негізгі уәждері мен түсіндірмелері:
Ресми мәлімет бойынша, спортшыға бөлінетін инъекциялар жыл сайын өсіп келеді. Мамандандырылған қор арқылы Асаубаеваға 2024 жылы 64 миллион теңге, 2025 жылы 79 миллион теңге, ал 2026 жылы халықаралық старттарға дайындалу үшін рекордтық 100 миллион теңге бөлінген. Өткен жылы жалпы қаржыландыру 160 млн теңге болса, биыл барлық көздерді қосқанда 210 миллион теңгеге жуықтаған.
2023 және 2024 жылдары Спортты дамыту дирекциясындағы гроссмейстердің жалақысы 1 миллион теңге болғаны рас. Алайда, 2025 жылы заңнама өзгеріп, басымдықты спорт түрлерінің жаңа тізімі бекітілді. Шахмат бұл тізімге кірмей, күрделі жарыстар тобына жатқызылғандықтан, «Олимпиадалық деңгей» мәртебесін жоғалтуына байланысты келісімшарттық төлемдерді азайтуға тура келген.
Спортшы тарапынан 2-қаржылық траншқа өтінім болған, бірақ қордың ресурстары шектеулі. Қаражат елдегі барлық федерациялар мен ірі халықаралық іс-шаралар арасында бөлінетіндіктен, қаржыландыру 100 млн теңге көлемінде бекітілді.
Президент қол қойған Жарлық бойынша Бибісараның ІІ дәрежелі «Барыс» орденін әлі күнге дейін алмауы тек спортшының тығыз жұмыс кестесіне байланысты. Мысалы, 8 наурызда Ақордада өтетін құрмет көрсету шарасына шақырылғанымен, ол кезде Кипрдегі жарыстарға дайындалып жатқандықтан қатыса алмаған. Министрлік спортшы елге келіп, жұмыс кестесі реттелген бойда марапат ресми түрде табысталатынын жеткізді.
Енді еліміздегі фильмдер прокатқа шығар алдында тыйым салынған контентке тексеріледі — jananews.kz
