Эль-Ниньо — Тынық мұхитының орталық және шығыс бөлігіндегі жер үсті суларының қалыптан тыс жылынуымен сипатталатын жаһандық климаттық құбылыс. Бұл табиғи процесс бүкіл әлем бойынша ауа райының күрт өзгеруіне әкеліп соқтырады. Орташа есеппен алғанда, Эль-Ниньо 2-7 жылда бір рет қайталанып, әдетте 9 айдан 12 айға дейін созылады.
Бұл құбылыстың басты ерекшелігі — оның біртіндеп дамитындығында және салыстырмалы түрде алдын ала болжамдылығында. Мамандар оны бірнеше ай бұрын болжай алатындықтан, мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар алдын ала әрекет ету стратегиялары мен төтенше жағдайларға дайындық шараларын ерте бастан әзірлей алады.
Азық-түлік қауіпсіздігіне төнетін негізгі қатерлер
Эль-Ниньоның келуімен байланысты климаттық тәуекелдер дүниежүзілік азық-түлік қауіпсіздігіне елеулі қауіп төндіреді. Ауа температурасы мен жауын-шашын мөлшерінің күрт құбылуы ауыл шаруашылығы саласына және ауылдық жерлердегі халықтың тұрмысына өте теріс әсерін тигізеді. Құрғақшылық пен су тасқыны сияқты климаттық соққылардың тікелей зардабын шегетін негізгі топтар шағын және ірі фермерлер, мал шаруашылығымен айналысатын малшылар және балық аулау кәсібіндегі балықшылар мен өзге де шағын өндірушілер.
Осы себепті, тиімді алдын алу шаралары ең алдымен азық-түлік өндірісінің негізгі ресурстары — ауыл шаруашылығы дақылдары, мал басы, өнімді жерлер, су көздері мен инфрақұрылымды сақтап қалуға және оларға келетін залалдың алдын алуға бағытталады. Мұндай жүйелі шараларды уақтылы қабылдау тек халықты азық-түлікпен қамтамасыз етіп қана қоймай, жергілікті экономикалық тұрақтылықты сақтауға және халықаралық гуманитарлық көмекке деген қажеттілікті азайтуға мүмкіндік береді.
Әлем аймақтарындағы климаттық өзгерістер
Эль-Ниньо құбылысы жер шарының әр түрлі өңірлеріне әртүрлі сипатта әсер етеді. Төмендегі кестеде осы құбылыстың негізгі географиялық бағыттар бойынша тигізетін салдары көрсетілген:
Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда тіпті муссон маусымының ең жоғары шыңында (маусым-қыркүйек) жауын-шашын мөлшері нормадан едәуір төмен болады.
Тынық мұхиты аралдарында шамадан тыс құрғақшылық орын алып, нәтижесінде ауыз су мен азық-түлік тапшылығы туындауы мүмкін.
Ал Орталық Азияда керісінше, орташа көрсеткіштен жоғары жауын-шашын тіркеледі. Бұл су тасқыны мен көшкін қаупін арттырып, егін мен малдың жоғалуына әкеледі.
Нақты болжам: Эль-Ниньоның Қазақстанға ықпалы қандай?
«Қазгидромет» республикалық мемлекеттік кәсіпорны мамандарының мәліметінше, Эль-Ниньоның Қазақстан аумағына ықпалы тікелей әрі біржақты болмайды. Дегенмен, бұл жаһандық процесс атмосфераның жалпы айналымына жанама әсер етіп, елімізде де климаттық өзгерістердің ықтималдығын арттыруы мүмкін.
Отандық синоптиктер мен сарапшылар ел аумағында келесідей құбылыстардың байқалуы мүмкін екенін айтады:
— Қалыптан тыс жылы кезеңдердің жиілеуі;
— Жауын-шашынның тұрақсыз және біркелкі емес түсуі;
— Елдің кейбір нақты өңірлерінде құрғақшылық белгілерінің пайда болуы.
Сонымен қатар, сарапшылар Эль-Ниньо климатқа әсер ететін жалғыз фактор емес екенін ескертеді. Қазақстандағы ауа райының қалыптасуы өңірлік атмосфералық айналымға, топырақтағы ылғалдың нақты мөлшеріне, қар жамылғысының қалыңдығына және өзге де ішкі атмосфералық процестерге тікелей тәуелді. Осыған байланысты, мамандар бұл құбылыстың Қазақстан үшін нақты салдары туралы ерте бастан кесіп айтуға әлі ерте екенін алға тартады.
Қазақстан болашақта БҰҰ аясында Халықаралық су ұйымын құрады — jananews.kz
